ठाणे-बोरिवली प्रवासाचे अंतर आता फक्त 15 मिनिटांवर मुख्यमंत्री आणि उपमुख्यमंत्र्यांच्या हस्ते 'नायक' आणि 'अर्जुन' टीबीएमचा शुभारंभ

 

 

ठाणे, दि.7 (जिमाका): मुंबई महानगर प्रदेशातील वाहतूक कोंडी फोडण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाकांक्षी मानल्या जाणाऱ्या ठाणे-बोरिवली दुहेरी बोगदा प्रकल्पाचा ऐतिहासिक टप्पा आज गाठला गेला. राज्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, उपमुख्यमंत्री सुनित्रा पवार आणि परिवहन मंत्री प्रताप सरनाईक यांच्या प्रमुख उपस्थितीत आज ठाणे येथे बोगदा खोदकाम करणाऱ्या अवाढव्य 'टीबीएम' (Tunnel Boring Machine) यंत्रांचा लाँचिंग सोहळा दिमाखात संपन्न झाला.

यावेळी खासदार नरेश म्हस्के, आमदार निरंजन डावखरे, आमदार संजय केळकर, ठाणे महानगरपालिका महापौर शर्मिला पिंपळोलकर, मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणाचे महानगर आयुक्त डॉ.संजय मुखर्जी, अतिरिक्त महानगर आयुक्त-2 अश्विन मुद्गल, व्यवस्थापकीय संचालक मेघा इंजिनिअरींग कृष्णा रेड्डी आदि मान्यवर उपस्थित होते.

             यावेळी प्रसारमाध्यमांशी संवाद साधताना मुख्यमंत्री श्री. फडणवीस यांनी या प्रकल्पाचे वर्णन "अभियांत्रिकी क्षेत्रातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा" असे केले. ते म्हणाले की, ठाणे बाजूकडून 'नायक' आणि 'अर्जुन' या दोन टीबीएम मशिन्सच्या साहाय्याने या भुयारी मार्गाचे काम आता प्रत्यक्ष सुरू झाले आहे. मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणाद्वारे (MMRDA) राबविल्या जाणाऱ्या या प्रकल्पाची एकूण लांबी 11.84 किमी आहे. संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानाखालून जाणाऱ्या या दोन समांतर बोगद्यांमुळे (Twin Tunnels) बोरिवली आणि ठाण्यातील घोडबंदर रस्ता थेट जोडले जाणार आहेत.  संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानाच्या जैवविविधतेवर कोणताही विपरीत परिणाम होऊ नये, यासाठी हा मार्ग पूर्णपणे जमिनीखाली ठेवण्यात आला आहे. प्रकल्पांतर्गत सुमारे 11 हजार झाडांचे पुनर्रोपण/लागवड केली जाणार आहे. तसेच प्रवाशांच्या सुरक्षेसाठी प्रत्येक 300 मीटरवर 'क्रॉस पॅसेज' आणि प्रगत अग्निशमन यंत्रणा बसवण्यात येणार आहे.

            या प्रकल्पाचे सर्वात मोठे यश म्हणजे वेळ आणि इंधनाची बचत. सध्या ठाणे ते बोरिवली प्रवासासाठी 90 मिनिटे लागतात, ते या बोगद्यामुळे केवळ 15 मिनिटांवर येतील. हे अंतर 23 किमी वरून 12 किमीपर्यंत कमी होईल. नाशिक, कल्याण आणि नवी मुंबईकडून येणारी वाहने ठाणे शहराला वळसा घालून थेट या बोगद्यात प्रवेश करू शकतील. घोडबंदर रस्त्यावरील वाहतुकीचा ताण यामुळे लक्षणीयरित्या कमी होणार आहे, असेही ते म्हणाले.

              मुख्यमंत्री श्री.फडणवीस यांनी या बोगद्याची रचना पूर्णपणे जमिनीखाली असल्याने, जैवविविधतेवर कोणताही विपरीत परिणाम होणार नाही याची खात्री केली गेली आहे. भरपाई वृक्षारोपणाचा (Compensatory Plantation) एक भाग म्हणून सुमारे 11 हजार झाडे लावली जातील, असे सांगून ते पुढे म्हणाले की, हा प्रकल्प आगामी 'ठाणे कोस्टल रोड' आणि इतर प्रमुख प्रादेशिक रस्ते जाळ्यांशी (Road Networks) एकात्मिक स्वरूपात जोडला जाणार असल्याने, राज्याच्या आर्थिक प्रगतीला आणि प्रादेशिक विकासाला मोठी चालना मिळणार आहे. त्याचबरोबर या प्रकल्पामुळे ठाण्यातील वाहतुकीसाठी थेट पर्यायी मार्ग (Bypass) उपलब्ध होणार असून, घोडबंदर रस्त्यावरील वाहतुकीचा ताण कमी होणार आहे. वेळ आणि इंधनाची बचत होवून प्रत्येक प्रवासात 75 मिनिटांपर्यंतची बचत होणार आहे त्यामुळे इंधनाच्या वापरातही लक्षणीय घट होणार आहे. प्रवासाचा वेळ आणि अंतर कमी झाल्यामुळे वाहनांतून होणाऱ्या उत्सर्जनामध्ये (प्रदूषणात) घट होईल. मुंबई, ठाणे, नवी मुंबई, कल्याण आणि नाशिक कॉरिडॉर्स (मार्गिका) यांच्यात, तसेच गुजरातशी अखंड जोडणी निर्माण होईल.

यावेळी उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी प्रसारमाध्यमांशी संवाद साधला. ते म्हणाले की, संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानाच्या जैवविविधतेवर कोणताही विपरीत परिणाम होणार नाही, याबाबत मोठे आव्हान होते. मात्र हे आव्हान पेलण्यासाठी सर्व यंत्रणा एकदिलाने काम करीत आहेत. विशेष म्हणजे हे काम करताना आजूबाजूच्या नागरिकांना त्रास होणार नाही याची विशेष काळजी घेण्यात येत आहे. या प्रकल्पामुळे ठाण्यातील वाहतुकीसाठी थेट पर्यायी मार्ग (Bypass) उपलब्ध होणार असून, घोडबंदर रस्त्यावरील वाहतुकीचा ताण कमी होणार आहे. केवळ 15 मिनिटात ठाणे-बोरीवली हे अंतर पार पडणार आहे. राज्यात शासनाच्या माध्यमातून अनेक विकासात्मक प्रकल्प पूर्णत्वास आले आहेत, या भुयारी मार्गासारखे असे लोकोपयोगी विविध विकासात्मक प्रकल्पही लवकरात लवकर पूर्ण केले जातील.

कार्यक्रमाच्या सुरुवातीला मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणाचे महानगर आयुक्त यांच्या हस्ते मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस तर अतिरिक्त महानगर आयुक्त अश्विन मुद्गल यांच्या हस्ते उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे व सुनेत्रा अजित पवार यांचे स्वागत केले. यावेळी चित्रफितीद्वारे या प्रकल्पाविषयी सादरीकरण करण्यात आले. कार्यक्रमाचे सूत्रसंचलन राजेंद्र पाटणकर यांनी केले.

प्रकल्पाचे स्वरूप आणि वैशिष्ट्ये…

            बोगद्याची एकूण लांबी: 10.25 किमी.

            लेनची क्षमता: 6-पदरी मार्ग (प्रत्येक बोगद्यात 3 पदरी सुविधा - 2 वाहतुकीसाठी + 1 आपत्कालीन).

 खोली: हा भारतातील सर्वात खोलवर असलेला शहरी बोगदा ठरेल.

 मोठा व्यास: 13.34 मीटर व्यासाचे हे टीबीएम यंत्र मुंबईतील सर्वात मोठ्या कटरहेड्सपैकी एक आहे.

            या प्रकल्पासाठी एकूण चार 'हार्ड रॉक टीबीएम' कार्यान्वित करण्यात आले असून दोन ठाणे बाजूने, तर दोन बोरिवली बाजूने काम करतील. साधारण 90 मीटर लांबी आणि 2 हजार 500 टन वजन असलेली ही यंत्रे अत्यंत कठीण खडक फोडण्यासाठी सक्षम आहेत. लेझर मार्गदर्शक प्रणाली आणि रिअल-टाइम देखरेख प्रणालीमुळे हे काम अतिशय अचूकतेने पूर्ण होणार आहे.

टीबीएम लाँचिंग-ठाणे-बोरिवली दुहेरी बोगदा प्रकल्प

 

प्रकल्पाचा आढावा :- प्रकल्पाची एकूण लांबी : 11.84 किमी, बोगद्याची लांबी : 10.25 किमी, बोरिवली बाजूकडून 5.75 किमी, ठाणे बाजूकडून 6.09 किमी, जोड रस्त्यांची लांबी: 1.59 किमी, संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानाखालून दोन समांतर बोगदे (Twin Tunnels) बांधले जात आहेत, जे बोरिवलीला ठाण्यातील घोडबंदर रस्त्याशी जोडतील. या प्रकल्पाची अंमलबजावणी 'मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरण' (MMRDA) द्वारे केली जात आहे. या प्रकल्पाने SBWL, NBWL, वन विभागाची मंजुरी (टप्पा I आणि II), FRA मंजुरी आणि पर्यावरण-संवेदनशील क्षेत्राची (Eco-Sensitive Zone) मंजुरी यांसारख्या सर्व प्रमुख वैधानिक परवानग्या प्राप्त केल्या आहेत. बोगद्याची रचना पूर्णपणे जमिनीखाली असल्याने, जैवविविधतेवर कोणताही विपरीत परिणाम होणार नाही याची खात्री केली गेली आहे. भरपाई वृक्षारोपणाचा (Compensatory Plantation) एक भाग म्हणून सुमारे 11 हजार झाडे लावली जातील. हा प्रकल्प आगामी 'ठाणे कोस्टल रोड' आणि इतर प्रमुख प्रादेशिक रस्ते जाळ्यांशी (Road Networks) एकात्मिक स्वरूपात जोडलेला आहे. नाशिक, कल्याण आणि नवी मुंबईकडून येणारी वाहने ठाणे शहराला वळसा घालून (बायपास करून) थेट या बोगद्यात प्रवेश करू शकतील. बोरिवली बाजूला, उड्डाणपुलांशी (Flyovers) केलेल्या जोडणीमुळे दहिसर, अंधेरी आणि बोरिवली पश्चिम दिशेकडे अखंडित वाहतूक संपर्क (Seamless Connectivity) सुनिश्चित होतो.

बोगद्याची वैशिष्ट्ये आणि प्रमुख ठळक बाबी

भारतातील सर्वात खोलवर असलेला शहरी बोगदा; अभियांत्रिकी क्षेत्रातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा. शहरी भागातील सर्वात मोठ्या व्यासाच्या (Diameter) बोगद्यांपैकी हा एक आहे. पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रांखाली दुहेरी-नळीच्या भूमिगत मार्गाच्या स्वरूपात बांधले आहे सहा-पदरी सुविधा (3+3 पदरी) म्हणून डिझाइन केले आहे. प्रत्येक बोगदा: 2 वाहतुकीच्या पदरी + 1 आपत्कालीन पदरी

प्रवासाच्या कार्यक्षमतेत वाढ : अंतर 23 किमी वरून 12 किमी पर्यंत कमी झाले, प्रवासाचा वेळ 90 मिनिटांवरून 15 मिनिटांपर्यंत कमी झाला.

कनेक्टिव्हिटी ऑप्टिमाइझ केली : वाहतूक कोंडी कमी करण्यासाठी ठाणे बाजू घोडबंदर रस्त्याखालून जाते बोरिवली बाजू विद्यमान आणि नियोजित उड्डाणपुलांशी जोडलेली आहे.

सुरक्षा आणि कार्यप्रणाली : प्रत्येक 300 मीटरवर क्रॉस पॅसेज, प्रगत व्हेंटिलेशन आणि अग्निसुरक्षा प्रणाली, स्मोक डिटेक्टर, एलईडी लाइटिंग आणि रेट्रो-रिफ्लेक्टिव्ह साइनबोर्ड बसविण्यात येणार आहेत.

पर्यावरणीय संवेदनशीलता : संपूर्णपणे भूमिगत मार्गामुळे कमीतकमी पर्यावरणीय व्यत्यय,  पर्यावरणावरील परिणाम कमी करण्यासाठी गाळ विल्हेवाट प्रणालीची पुनर्रचना, ध्वनी आणि वायू प्रदूषण मर्यादित करण्यासाठी कन्व्हेयर बेल्टची लांबी कमी  केली (350 मीटरवरून 100 मीटर), डंप ट्रकसाठी समर्पित मार्गिका आणि 7 मीटर रुंद सेवा रस्ते.

टीबीएम मशिन्स-प्रमुख वैशिष्ट्ये आणि विशेष गुणधर्म

ठाणे बाजूला 'नायक' आणि 'अर्जुन' नावाच्या टीबीएमचा वापर करून बोगद्याचे बांधकाम केले जात आहे. चार 'हार्ड रॉक TBMs' (Herrenknecht कंपनीचे) कार्यान्वित करण्यात आले आहेत. 2 ठाणे बाजूकडून, 2 बोरिवली बाजूकडून.

टीबीएमची वैशिष्ट्ये : लांबी: 90 मीटर, वजन: 2 हजार 500 टन, कटरहेडचा व्यास: 13.34 मीटर (मुंबईत वापरल्या गेलेल्या सर्वात मोठ्या कटरहेड्सपैकी एक), हे यंत्र 'सिंगल-शील्ड, ओपन-टाइप' रचनेचा वापर करून चालते; जी कठीण खडकाळ परिस्थितीसाठी अत्यंत आदर्श आहे. टीबीएमच्या संरचनात्मक रचनेत उत्खननादरम्यान स्थिरता राखण्यासाठी पुढील (front), मध्यवर्ती (middle) आणि मागील (tail) शील्ड्सचा समावेश आहे. अत्यंत कठीण खडक कापण्यासाठी 'Hardox' प्लेट्सने सुसज्ज असलेला उच्च-कार्यक्षमता असलेला कटरहेड. शीतलीकरण (cooling) आणि धूळ नियंत्रण (dust suppression) करण्यासाठी 18 वॉटर नोजल्सनी हे यंत्र सुसज्ज आहे.

अचूकता आणि नियंत्रण प्रणाली : सेन्सर-आधारित स्थान-निर्धारण (Positioning), हायड्रॉलिक संरेखन नियंत्रण (Alignment control), लेझर मार्गदर्शक प्रणाली बसविण्यात येणार आहे.

प्रगत डिजिटल तंत्रज्ञान : TBM Connect, TUnIS नेव्हिगेशन प्रणाली, रिअल-टाइम (प्रत्यक्ष-वेळ) देखरेख प्रणाली

पुढील बाबींसाठी एकात्मिक क्षमता : भूशास्त्रीय तपासणी, जमिनीचे बळकटीकरण, वंगण आणि सीलिंग (गळती रोखणे), यामुळे पृष्ठभागावर (जमिनीवर) किमान व्यत्यय आणून सुरक्षित बांधकाम सुनिश्चित केले जाते; जे विशेषतः वनक्षेत्रांखालील कामांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

प्रकल्पाचे फायदे आणि परिणाम

प्रचंड वाहतूक कोंडी निवारण : ठाण्यातील वाहतुकीसाठी थेट पर्यायी मार्ग (Bypass) उपलब्ध; ज्यामुळे घोडबंदर रस्त्यावरील वाहतुकीचा ताण कमी होतो. वेळ आणि इंधनाची बचत : प्रत्येक प्रवासात 75 मिनिटांपर्यंतची बचत; तसेच इंधनाच्या वापरातही लक्षणीय घट. पर्यावरणीय लाभ : प्रवासाचा वेळ आणि अंतर कमी झाल्यामुळे वाहनांतून होणाऱ्या उत्सर्जनामध्ये (प्रदूषणात) घट. प्रादेशिक जोडणीला चालना : मुंबई, ठाणे, नवी मुंबई, कल्याण आणि नाशिक कॉरिडॉर्स (मार्गिका) यांच्यात, तसेच गुजरातशी अखंड जोडणी निर्माण होते. आर्थिक गतीवर्धन : लोकांची आणि मालाची वाहतूक अधिक वेगाने होते; ज्यामुळे उत्पादकता आणि प्रादेशिक विकासाला चालना मिळते. शहरी गतिशीलतेत परिवर्तन : जमिनीवरील वाहतुकीच्या परिस्थितीवर अवलंबून नसलेली, वेगवान, सुरक्षित आणि सर्व-हवामान-अनुकूल (all-weather) जोडणी उपलब्ध होते.

00000