महिला सक्षमीकरण ​जिद्द, चिकाटी आणि कर्तृत्वाचे दुसरे नाव सौ. भूमिका शिर्के यांचा 'शून्य ते विश्व' प्रवास

 

​

माणसाकडे जर काही करून दाखवण्याची जिद्द असेल, तर परिस्थिती कितीही प्रतिकूल असली तरी यशाचे नंदनवन फुलवता येते, हे शहापूर तालुक्यातील नारायणगावच्या सौ. भूमिका भरत शिर्के यांनी आपल्या कार्यातून सिद्ध केले आहे. एका अत्यंत सामान्य शेतकरी कुटुंबात जन्मलेल्या भूमिकाताईंचा प्रवास हा केवळ एका व्यक्तीचा प्रवास नसून तो ग्रामीण भागातील हजारो महिलांना दिशा देणारा एक दीपस्तंभ ठरला आहे. वडिलांची बेताची आर्थिक परिस्थिती असतानाही त्यांनी वयाच्या अवघ्या बाराव्या वर्षापासून 'कमवा आणि शिका' या सूत्राचा अवलंब करत कष्ट उपसले आणि आपले बीएपर्यंतचे शिक्षण जिद्दीने पूर्ण केले. लग्नानंतर सासरच्या मंडळींनी त्यांच्यातील शिक्षणाची ओढ ओळखून त्यांना पाठबळ दिले, ज्यामुळे त्यांनी डी.एड.चे शिक्षणही यशस्वीरीत्या पूर्ण केले. काही काळ शिक्षिका म्हणून काम करण्याची संधी मिळाली असली तरी, नियतीने त्यांच्यासाठी अधिक व्यापक समाजकार्याची दारे उघडी ठेवली होती.

​            महाराष्ट्र राज्य ग्रामीण जीवनोन्नती अभियानाच्या (MSRLM) क्षेत्र समन्वयक पदासाठी झालेल्या निवडीमध्ये तब्बल १६० महिलांमध्ये प्रथम क्रमांक पटकावून त्यांनी आपल्या कौशल्याची पहिली चुणूक दाखवली. पुढील आठ वर्षांच्या काळात त्यांनी सुमारे ४००० ग्रामीण महिलांसोबत काम करताना त्यांच्या समस्या, कौटुंबिक अडचणी आणि सुप्त गुणांचा जवळून अभ्यास केला. केवळ प्रशिक्षण देऊन महिलांचे प्रश्न सुटणार नाहीत, तर त्यांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करणे गरजेचे आहे, हे ओळखून त्यांनी कृषी विभागाच्या 'आत्मा' यंत्रणेमार्फत 'शहापूर महिला शेतकरी उत्पादक कंपनी'ची (FPO) स्थापना केली. आज ही कंपनी केवळ एक व्यवसाय नसून ती १००० हून अधिक महिला भागधारकांसाठी आर्थिक प्रगतीचे एक हक्काचे व्यासपीठ बनली आहे. भूमिकाताईंच्या मार्गदर्शनाखाली या महिला आता पारंपरिक शेतीला आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड देत असून, यंत्राद्वारे भात लागवड आणि सेंद्रिय शेतीसारखे प्रयोग यशस्वीपणे राबवत आहेत.

​            या कंपनीच्या माध्यमातून त्यांनी 'शहापूर महिला ॲग्रो सर्विस सेंटर' सुरू केले असून, आज त्याची उलाढाल लाखांच्या घरात पोहोचली आहे. यासोबतच नाचणी सत्व, पौष्टिक लाडू, मसाले आणि पापड अशा प्रक्रिया उद्योगांच्या माध्यमातून त्यांनी ग्रामीण महिलांना घरबसल्या रोजगाराची संधी उपलब्ध करून दिली आहे. महिलांना केवळ शेतीपुरते मर्यादित न ठेवता त्यांना बारामती, पुणे आणि वाडा येथील आधुनिक शेती केंद्रांच्या अभ्यास दौऱ्यांवर नेऊन त्यांचे क्षितीज रुंदावण्याचे कामही त्यांनी सातत्याने केले आहे. त्यांच्या या अतुलनीय कामगिरीची दखल घेत महाराष्ट्र शासनाच्या वतीने २०२६ चा 'आदर्श कृषी कन्या' पुरस्कार देऊन मुख्यमंत्री व कृषी मंत्र्यांच्या हस्ते त्यांचा गौरव करण्यात आला आहे. तसेच 'महाराष्ट्र गौरव' आणि 'आदर्श शेतकरी महिला' यांसारख्या अनेक पुरस्कारांनी त्यांचे कपाट सजले आहे. "शेतकरी संघटन हीच समृद्धीची गुरुकिल्ली आहे," असा ठाम विश्वास बाळगणाऱ्या भूमिकाताई आज खऱ्या अर्थाने ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी देणाऱ्या एक यशस्वी उद्योजिका आणि समाजसेविका म्हणून नावारूपास आल्या आहेत.

000000000000